“सिंगरौली, मध्य प्रदेशमध्ये सापडलेली दुर्मिळ पृथ्वी खनिजे (Rare Earth Elements)”
भारताला ‘खनिज जॅकपॉट’! मध्य प्रदेशच्या सिंगरौलीमध्ये दुर्मिळ पृथ्वी खनिजांचा (Rare Earth Elements) शोध
नवी दिल्ली | ऑगस्ट 2025
भारताच्या ऊर्जा आणि संरक्षण क्षेत्रासाठी क्रांतिकारक ठरणारी माहिती नुकतीच राज्यसभेत केंद्रीय कोळसा आणि खाण मंत्री श्री. जी. किशन रेड्डी यांनी जाहीर केली. त्यांनी सांगितले की, मध्य प्रदेशमधील सिंगरौली कोळसा क्षेत्रात दुर्मिळ पृथ्वी खनिजे (Rare Earth Elements – REE) आढळली आहेत.
ही खनिजे इलेक्ट्रिक वाहने, सौर ऊर्जा, इलेक्ट्रॉनिक्स, संरक्षण आणि उपग्रह प्रणाली यांसारख्या अत्याधुनिक तंत्रज्ञानात अत्यावश्यक असतात. भारत या खनिजांवर आजही मुख्यतः चीनवर अवलंबून आहे, आणि चीनने यावर निर्यात नियंत्रण आणल्यानंतर भारतासाठी ही बाब अधिक महत्त्वाची ठरते.
🌍 Rare Earth Elements म्हणजे काय?
Rare Earth Elements (REE) म्हणजे काही विशिष्ट रासायनिक घटक, जे फारशी उपलब्ध नसतात पण अत्यंत महत्त्वाचे असतात.
त्यांचा वापर पुढील क्षेत्रांत होतो:
🔋 इलेक्ट्रिक वाहन बॅटरी
🛰️ उपग्रह व रडार उपकरणे
💡 LED दिवे आणि स्मार्ट टीव्ही
🌬️ विंड टर्बाइन्स (पवन ऊर्जा)
🛡️ डिफेन्स सिस्टम – मिसाईल्स, ड्रोन्स इ.
🛡️ भारतासाठी याचे महत्त्व
सिंगरौलीमध्ये REE सापडल्यामुळे भारताची खालील क्षेत्रांत स्वयंपूर्णता वाढेल:
- स्वदेशी इलेक्ट्रॉनिक्स व EV उद्योगास चालना
- रक्षा उपकरणे निर्माणासाठी स्थानिक पुरवठा साखळी (supply chain)
- ऊर्जा क्षेत्रातील आत्मनिर्भरता – सोलर, विंड प्रोजेक्टसाठी उपयोग
- Rare Earth च्या आयातीवरील खर्चात लक्षणीय बचत
- चीनवर असलेली निर्भरता कमी होणे
📍 सिंगरौली: भारताचा नवीन खनिज हब?
मध्य प्रदेशातील सिंगरौली हे क्षेत्र आधीपासूनच कोळसा उत्पादनासाठी ओळखले जाते. आता त्याच भागात REE सापडणे म्हणजे सिंगरौलीला ‘खनिज राजधानी’ बनवण्याकडे भारताचा प्रवास सुरू झाला आहे.
