भारताने “आत्मनिर्भर भारत” आणि “स्वदेशी तंत्रज्ञान”चा मार्ग स्वीकारल्यानंतर अनेक भारतीय कंपन्यांनी जगात आपलं स्थान निर्माण केलं आहे. त्यात सर्वात उज्वल उदाहरण म्हणजे Zoho Corporation – एक पूर्णपणे भारतीय मूळ असलेली सॉफ्टवेअर कंपनी, जी आज जगभरातील लाखो व्यावसायिकांसाठी विश्वासार्ह डिजिटल उपाय देत आहे.
Zoho Corporation ही एक क्लाऊड आधारित सॉफ्टवेअर कंपनी आहे जी CRM, HR, अकाउंटिंग, ईमेल, डेटा अॅनालिटिक्स, ऑटोमेशन आणि बिझनेस मॅनेजमेंटसाठी 55 पेक्षा जास्त अॅप्स तयार करते.
ही कंपनी भारतातून सुरू झाली असून आज 80 हून अधिक देशांमध्ये कार्यरत आहे.
👨🔬 संस्थापक – श्रीधर वेम्बू
Zoho चे संस्थापक श्रीधर वेम्बू हे IIT Madras आणि Princeton University चे विद्यार्थी आहेत. त्यांनी 1996 साली “AdventNet” या नावाने कंपनीची सुरुवात केली.
त्यांच्या दृष्टीने, ग्रामीण भारतातही तंत्रज्ञान केंद्र उभारून स्थानिक युवकांना संधी देणे हेच खरे राष्ट्रनिर्माण आहे.
त्यांची बहीण राधा वेम्बू कंपनीतील प्रमुख भागधारक असून आज Zoho ला “Bootstrapped Billion Dollar Company” म्हणून ओळखले जाते — म्हणजे बाह्य गुंतवणूक न घेता स्वतःच्या जोरावर वाढलेली कंपनी.
💰 आर्थिक यश व वाढ
Zoho ने 2024 मध्ये $1.4 अब्ज महसूल नोंदवला आणि भारतात FY 2023 मध्ये ₹8,703 कोटी महसूल व ₹2,836 कोटी नफा मिळवला.
सध्या Zoho कडे 17,000+ कर्मचारी असून 100 मिलियन (10 कोटी) पेक्षा जास्त वापरकर्ते आहेत.
🏢 जागतिक उपस्थिती
मुख्यालय: चेन्नई (भारत)
आंतरराष्ट्रीय मुख्यालय: ऑस्टिन, टेक्सास (अमेरिका)
ग्रामीण कार्यालये: मथलमपाराई, मदुराई, तिरुनेलवेली इ.
Zoho ची संकल्पना म्हणजे “Transnational Localism” — जगभर पोहोचलेली पण स्थानिक स्पर्श जपलेली कंपनी.
🇮🇳 स्वदेशी प्रेरणा – मोदीजींचं आवाहन आणि Zohoचा अवलंब
जेव्हा पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी “स्वदेशी अवलंब करा – Vocal for Local” ही संकल्पना पुढे मांडली, तेव्हा भारतीय उद्योगजगताने ती मनापासून स्वीकारली.
त्याच काळात दोन केंद्रीय मंत्री —
पियुष गोयल (वाणिज्य मंत्री) आणि अमित शहा (गृहमंत्री) — यांनीही सरकारी कामकाज व उद्योग संवादासाठी Zoho चे साधन वापरण्याचा निर्णय घेतला.
यामुळे Zoho ला “Digital Swadeshi Brand of India” ही ओळख मिळाली.
मोदी सरकार आणि मंत्री समर्थन:
पियूष गोयल आणि अमित शहा यांनी दोघांनीही Arattai वापरल्याचं जाहीर केलं आणि “स्वदेशी उत्पादने वापरा” असा संदेश दिला.
त्यामुळे Arattai हे “Make in India” टेक सोल्यूशनचं उत्तम उदाहरण ठरलं आहे.
💡 नवीन प्रकल्प आणि AI क्रांती
2025 मध्ये Zoho ने “Zia AI Agents” नावाचे AI सहाय्यक लॉन्च केले.
याशिवाय, कंपनीने Fintech, Payments, QR सिस्टम्स आणि ग्रामीण R&D केंद्रांमध्ये गुंतवणूक सुरू केली आहे.
🌍 कार्यालयं व जागतिक विस्तार
Zoho Corporation ही भारतातून सुरू झालेली आणि आज जगभरात यशस्वी ठरलेली स्वदेशी तंत्रज्ञान कंपनी आहे.
कंपनीचं मुख्यालय चेन्नई (तमिळनाडू) येथे आहे, तर अमेरिकेत तिचं प्रमुख कार्यालय ऑस्टिन, टेक्सास येथे आहे.
Zoho ने पारंपरिक “mega-office” संकल्पना टाळून, छोट्या ग्रामीण आणि स्थानिक कार्यालयांची साखळी उभारण्याचं धोरण स्वीकारलं आहे.
ही धोरणं “ग्रामीण पुनरुत्थान” या संकल्पनेवर आधारित आहेत — तंत्रज्ञान आणि रोजगार ग्रामीण भारतात नेण्याचं ध्येय.
उदाहरणार्थ:
तामिळनाडूमधील Mathalamparai (Tenkasi) आणि Kappalur (Madurai) येथे कंपनीची सक्रिय कार्यालयं आहेत.
अशा 25 पेक्षा जास्त ग्रामीण कार्यालयांद्वारे Zoho आज भारतात आणि इतर देशांमध्ये विस्तारत आहे.
जागतिक उपस्थितीबद्दल काही महत्त्वाचे आकडे:
Zoho ला सुमारे 80 देशांमध्ये कार्यालयं आहेत 🌐
Forbes नुसार, कंपनीकडे 12,000+ कर्मचारी कार्यरत आहेत
100 दशलक्षांहून अधिक वापरकर्ते (users) Zoho चे विविध प्रॉडक्ट वापरतात
भारतात चेन्नई, मुंबई आणि दिल्ली येथे डेटा सेंटर्स आहेत
Zoho ने अलीकडेच semiconductor manufacturing (चिपमेकिंग) क्षेत्रात उतरण्याची योजना आखली होती, परंतु ती योजना सध्या तात्पुरती स्थगित ठेवण्यात आली आहे.
👨💼 Sridhar Vembu – जीवन, शिक्षण आणि नेतृत्व
श्रीधर वेम्बू हे Zoho चे सह-संस्थापक आणि भारतीय तंत्रज्ञान क्षेत्रातील प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्व आहेत.
त्यांचा जन्म 1968 मध्ये झाला.
🎓 शिक्षण:
B.Tech (इलेक्ट्रिकल अभियांत्रिकी) — IIT Madras (1989)
Ph.D. — Princeton University, USA (1994)
💼 करिअरची सुरुवात:
त्यांनी करिअरची सुरुवात Qualcomm मध्ये System Design Engineer म्हणून केली.
1996 मध्ये Sridhar Vembu आणि Tony Thomas यांनी “AdventNet” ही कंपनी सुरू केली, जी नंतर Zoho Corporation म्हणून ओळखली जाऊ लागली.
🧭 नेतृत्वातील बदल आणि भूमिका
जानेवारी 2025 मध्ये श्रीधर वेम्बू यांनी CEO पदाचा राजीनामा दिला.
आता ते कंपनीचे Chief Scientist म्हणून संशोधन आणि नवकल्पनांवर लक्ष केंद्रित करत आहेत.
त्यांच्या बहिणी Radha Vembu या कंपनीच्या मुख्य भागधारक आणि बिझनेस लीडर आहेत.
🌱 दृष्टिकोन आणि कार्यतत्त्व
श्रीधर वेम्बू यांची कार्यनीती पारंपरिक टेक कंपन्यांपेक्षा वेगळी आहे.
ते “ग्रामीण पुनरुत्थान (Rural Revival)” या विचारावर ठाम विश्वास ठेवतात.
त्यांच्या मते, “विकास फक्त शहरांत नाही — तर ग्रामीण भागातही तंत्रज्ञान पोहोचायला हवं.”
त्यामुळे त्यांनी Zoho Schools of Learning सुरू केली — जिथे १२वी नंतरच्या विद्यार्थ्यांना कॉलेज डिग्रीशिवाय तांत्रिक प्रशिक्षण दिलं जातं.
कंपनी जाहिरातींवर फार खर्च न करता R&D (संशोधन) मध्ये गुंतवणूक करते, ज्यामुळे Zoho ने स्वतःची मजबूत ओळख निर्माण केली आहे.
🏡 वैयक्तिक जीवन आणि साधेपणा
श्रीधर वेम्बू यांच्या पत्नीचे नाव Pramila Srinivasan आहे.
ते अत्यंत साधं जीवन जगतात — तमिळनाडूतील ग्रामीण भागात राहून काम करतात.
त्यांची जीवनशैली “स्वावलंबी भारत” या विचाराशी सुसंगत आहे.
🇮🇳 निष्कर्ष – स्वदेशी ते जागतिक
Zoho आज भारताची अशी कंपनी आहे जिने दाखवून दिलं की “भारतातूनही जागतिक दर्जाचं सॉफ्टवेअर तयार होऊ शकतं.”
मोदी सरकारच्या “स्वदेशी तंत्रज्ञान” चळवळीत Zoho एक अभिमानास्पद उदाहरण ठरलं आहे.
पियूष गोयल आणि अमित शहा यांनी देखील Zoho चं “Arattai” हे अॅप वापरून “#MadeInIndia” चा संदेश दिला.
Zoho म्हणजे केवळ टेक कंपनी नाही, तर स्वदेशी विचारातून उभी राहिलेली एक प्रेरणादायी यशोगाथा आहे. 🇮🇳